Trên Trái Đất, loài mối là côn trùng đứng vào hàng đầu về số lượng loài. Theo thống kê mới nhất thì trên thế giới có 2.700 loài mối. Ở Việt Nam có khoảng 100 loài (ở miền Bắc, tính từ Vĩnh Linh trở ra, năm 1976 mới phát hiện 61 loài). Đối với các nhà sinh học việc phân loại này rất quan trọng trong nghiên cứu của họ. Còn đối với những người muốn phòng chống mối mà tìm hiểu về mối thì chỉ cần nhận biết: Mối đất, mối nhà (mối gỗ ẩm) và mối gỗ khô là đủ.

1- Loài mối đất

Tên khoa học Macrotermes annadalei (Silvestri). Nhìn bề ngoài, ta thấy các thành viên (mối chúa, mối lính, mối thợ…) trong loài mối này thường có thân hình to hơn mối nhàmối gỗ khô. Về màu sắc thì đầu mối thợ có màu nâu nhạt chứ không trắng như mối nhà v.v.  Mối đất làm tổ sâu dưới mặt đất khoảng 1-2 mét. Những tổ mối lớn lâu năm, gặp điều kiện thuận lợi nó nổi lên mặt đất .  

phòng chống mối
Tổ mối đất

Ở nước ta (thuộc tỉnh Phú Thọ), người ta kể rằng: Ngày xưa, có một đám tang mọi người khiêng quan tài trên vai. Đưa chưa đến huyệt thì trời đổ mưa to. Mọi người đành để quan tài trên bãi cỏ chân đồi rồi vào nhà gần đó để trú mưa. Cơn mưa kéo dài từ sáng đến gần trưa mới tạnh. Mọi người ra để đưa người xấu số ra huyệt. Nhưng thật kỳ lạ: Chỗ để chiếc quan tài đã được mối phủ kín trông còn to hơn ngôi mộ gần đó. Người nhà tang chủ cho rằng đây là điềm may và đã quyết định đặt mộ tại đó. 

Ở vùng đồng bằng, tổ mối đất thường xuất hiện ngoài vườn trông giống như những ụ đất. Đôi khi ở các nhà tạm nó xuất hiện dưới nòng đất trong nhà gây lún thụt nền. Trên đường đi, chúng còn đùn đất lên trông giống như những nhánh hoa san hô, phía trong bám đầy mối (ảnh bên). Đặc điểm của mối đất là không chui sâu vào trong gỗ mà chỉ  phủ đất lên rồi ăn dần từ ngoài vào. Vì vậy, loài mối này không dùng mồi nhử để diệt theo công nghệ lây truyền mà phải dùng phương pháp khoan lỗ trên mặt đất (ở các vị trí có đường dẫn về tổ của chúng) rồi bơm trực tiếp thuốc pha nước có hoạt chất fipronil để diệt mối mới hiệu quả.

  2 – Loài mối nhà (mối gỗ ẩm).

 Tên khoa học Coptotermes formosanus Shiraki. Đây là loài mối có sức phá hoại cực lớn. Chúng thường làm tổ sâu dưới đất. Khi đi kiếm ăn, chúng đắp đường mui (có mui bao kín) để đi, nhằm tránh kiến, cóc…và những thiên địch của chúng.  Đường mui được làm từ nước bọt của mối thợ trộn với đất ẩm lấy từ dưới sâu lên, mất khá nhiều công sức. Từ đường mui, chúng tấn công chiếm lĩnh các nguồn thức ăn có xennulo mà chúng ưa thích.

Mối nhà

Chúng có thể xuyên tường (mối thợ và mối lính tiết ra dung dịch có thể phá được xi măng mác thấp) lên tầng 5 tầng 6… để kiếm ăn. Đây là đặc điểm nổi trội của mối nhà mà ta không thể nhầm với các loài mối khác được. Năm 1992, Phòng Thông tin Khoa học, thuộc Ủy ban Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Hải Dương (nay là Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Hải Dương) đã diệt mối nhà thành công cho Khách sạn Hoa Hồng (Hải Dương), khi mối lên tận tầng 5 “xông” kho để chăn bông trên đó.

Để tiêu diệt tận gốc mối nhà, hiệu quả nhất là áp dụng công nghệ lây truyền. Đó là dùng những mồi nhử để dụ mối thợ và mối lính vào, sau đó dùng thuốc đặc trị (tốt nhất là thuốc bột khô có hoạt chất fipronil) phun vào chúng rồi “thả” chúng về tổ gây lây nhiễm chất độc cho mối chúa và các con mối khác. Trong một thời gian ngắn, mối chúa chết và toàn bộ tổ mối bị tiêu diệt.

3- Loài mối gỗ khô.

Tên khoa học là Cryptotermes domesticus Haviland. Đây là loài mối phá hoại “thầm lặng”. Người ta chẳng thấy đường mui và đất đắp mà tự nhiên thấy đồ gỗ bị ăn ruỗng bên trong, có khi còn có cả đàn mối cánh bay đầy dưới những ngọn điện trong nhà.  Bởi vì tổ của chúng (cả mối vua và mối chúa) nằm ngay trong giường, tủ, giá sách, bàn thờ… của chúng ta.

loài mối
Mối gỗ khô

Chính vì vậy diệt chúng không khó khăn gì: Chỉ việc dùng bơm kim tiêm (loại kim to thường tiêm cho lợn) lấy thuốc mối nước hoặc dùng dầu diezen cắm vào các lỗ, và những chỗ gõ nghe ộp ộp rồi bơm thuốc vào là xong. Loài mối này ta dễ dàng nhận diện được chúng, khi thấy những đám hạt màu nâu nhạt, nhỏ xíu, tròn xoe (xem ảnh) bên dưới chân tủ, giường, giá sách và những đồ dùng có chứa xennulo, đó là phân của mối gỗ khô. Chúng ta dễ dàng tìm thấy các lỗ ăn vào và nơi chúng đang cư trú.

Bài viết tương tự